In de 30 jaar dat ik als docent Frans met boeken (leergangen) heb gewerkt raakte ik meer en meer gefrustreerd omdat het niet werkte, dat wil zeggen: leerlingen leerden veel maar konden niet spreken. Ik was van plan om te stoppen als docent Frans. Toch bleef ik geloven in een methodiek die wel werkte en gelukkig vond ik deze in 2011. De 12 jaren daarna heb ik ontdekt dat je geen Frans kunt leren spreken vanuit een boek (en op afstand gestuurd zoals de leerlinggerichte pedagogiek van de jaren 90 ons heeft willen doen geloven). Onlangs bracht uitgeverij NEON naar buiten dat ze beginnen met het ontwikkelen van nieuwe leergangen als tegenhanger van de leergangen van commerciële uitgeverijen. Een lovenswaardig initiatief met grote kans van slagen: Laat de docent weer professional worden die zijn eigen boek ‘maakt’. Toch zie ik één grote valkuil en deze kan zichtbaar worden bij de Moderne Vreemde Talen. In deze blog zal ik daar mijn gedachten over laten gaan.
Want wat betekent een boek in deze tijd? Simpel gesteld leg je de werkelijkheid vast op een bepaald moment: je kiest teksten, audiofragmenten, liedjes en andere vormen van ‘input’ om leerlingen te laten werken met de taal. Vroeger kon dat: de werkelijkheid veranderde niet snel en kon zeker voor een periode van 6-8 jaar vastgelegd worden zonder het risico dat het door leerlingen als ‘gedateerd’ werd gezien. Ik kon in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw gerust een liedje van Gilbert Bécaud gebruiken in mijn lessen. Maar na de eeuwwisseling ontdekte ik dat de werkelijkheid een snellere doorlooptijd kreeg en dat een werkelijkheid na een jaar of 2/3 al als gedateerd werd ervaren door leerlingen. Een leergang was eigenlijk al gedateerd op het moment dat het boek uitkwam. De rol van internet en met name (a)sociale media zullen hier vermoedelijk een belangrijke rol hebben gespeeld. En we zien het bewijs bij de huidige generatie tieners: GenZ. Om deze te bereiken moet je meer doen dan bij vroegere generaties.
Maar ik heb ook geleerd dat hetzelfde fenomeen (een hypersnel veranderende werkelijkheid) kansen biedt: Het is namelijk niet moeilijk om gebruik te maken van deze werkelijkheid: Voor de moderne vreemde talen is de wereld van deze talen een stuk dichterbij gekomen: Het internet is één grote bron van input geworden die voortdurend ververst wordt en moderne ICT zorgt ervoor dat we hier technisch goed gebruik van kunnen maken. Het enige probleem is het didactiseren van deze input: Hoe zorgen we ervoor dat het niet te makkelijk en niet te moeilijk is? Hoe brengen we een goede opbouw aan? Kortom: hoe kunnen we met deze input het leerproces goed vormgeven?
En hier komen we bij de kern van de zaak: Dit is geen probleem voor de docent als professional zoals ik in de laatste 12 jaar van mijn 42-jarige carrière heb ontdekt: Internet is een prachtige bron voor talige input en het didactiseren van deze input heeft mij ongelofelijk veel werkplezier gegeven: Ik voelde me eindelijk weer de professional, de expert, die zelf keuzes maakte en die gewaardeerd werd door leerlingen omdat ze zagen dat ik een professional was terwijl zij veel van mijn collega’s zagen als ‘confectie-docenten’ die uitvoerden wat een andere professional (de auteur van de leergang) had bedacht.
Vandaar dat we bij Project Frans de homepage van onze website beginnen met de volgende statements:
- Onze missie is de Franse taal en we zijn overtuigd van de noodzaak van een andere aanpak.
- Frans spreken leer je niet uit een boek maar door veel te spreken en veel te herhalen.
- In de Franse les wordt vooral Frans gesproken en moet een leerling fouten durven maken om verder te komen.
- Voor ons is de docent een professional die meer plezier in zijn werk krijgt door architect van zijn eigen les te zijn.
- Wij staan voor actieve leerlingen én docenten die samenwerken om hun doel te bereiken: de Franse taal durven én kunnen gebruiken.
Voor wat betreft NEON: Het proces dat zij in gang hebben gezet vind ik fantastisch. En ik heb er alle vertrouwen in dat daardoor de macht van de commerciële uitgeverijen minder zal worden en het onderwijs beter. Maar tegelijkertijd hoop ik ook dat zij zullen inzien dat moderne vreemde talen een ander proces nodig hebben om het onderwijs in de moderne vreemde talen écht te verbeteren: Het is niet nuttig om opnieuw een boek te maken. Dankzij Internet is het boek overal om ons heen en kunnen we ons lesmateriaal voortdurend actualiseren en moderniseren. Ik zou NEON willen oproepen om hun aandacht bij de moderne vreemde talen te richten op het in gang zetten van een proces waarbij docenten geholpen worden om zelf weer architect van hun les te worden om daardoor weer échte professionals te worden die gewaardeerd worden door leerlingen, schoolleiders en ouders maar vooral door zichzelf. Ik heb aangeboden om hierbij te helpen omdat ik geloof dat dit de enige manier is om het vreemde talen onderwijs weer vlot te trekken. Zeker voor wat betreft de kleinere maar belangrijke buurtalen Duits en Frans. Voor Engels is het een ander verhaal maar eigenlijk hetzelfde: Leerlingen leren immers thuis en onder vrienden al erg veel Engels in het boek dat Internet heet. Dit zogeheten informele leerproces is bijzonder krachtig: Het basisniveau Engels voor het formele leerproces (op school) is daarom al erg hoog: Een bewijs dat dit werkt. Voor Engels kunnen daarom best boeken ontwikkeld worden omdat het niveau vele malen hoger is. Maar omdat er nauwelijks sprake is van een informeel leerproces voor Frans en Duits in de hedendaagse maatschappij, zullen we bij deze talen de boeken beter achterwege kunnen laten en kunnen proberen om een vergelijkbaar informeel leerproces te formaliseren op school.
Reactie plaatsen
Reacties